Helicobacter pylori

W Polsce zakażenie H. pylori
występuje u ok. 84% dorosłych oraz ok. 30% dzieci

Helicobacter pylori jest spiralną, Gram-ujemną bakterią chorobotwórczą. Jest zdolna do wytwarzania ureazy rozkładającej mocznik do dwutlenku węgla i zasadowego amoniakuneutralizującego niskie pH w otoczeniu bakterii. Powoduje takie choroby jak zapalenie błony śluzowej żołądka, chorobę wrzodową żołądka i dwunastnicy, gruczalakorak żołądka, chłoniak tkanki limfatycznej związanej z błoną śluzową. Występuje w płytkach nazębnych, ślinie, żółci oraz kale.

Do diagnozowania H. pylori stosuje się metody inwazyjne, polegające na analizie wycinków błony śluzowej żołądka pobranych w czasie endoskopii, oraz metody nieinwazyjne, do których należą testy serologiczne z krwi wykrywające swoiste przeciwciała klasy IgG, testy oddechowe z użyciem mocznika znakowanego izotopami węgla C13 lub C14 oraz badanie antygenu H. pylori w kale.

Człowiek jest pierwotnym rezerwuarem H. pylori i bez leczenia kolonizacja utrzymuje się przez całe życie. Nie wykazano natomiast związku infekcji z posiadaniem zwierząt, chociaż wszyscy właściciele psów byli zarażeni.

Zakażenie H. pylori uznawane jest za chorobę zakaźną, wymagającą leczenia, niezależnie od objawów klinicznych. Do zakażenia dochodzi najczęściej między członkami rodziny. Bakteria ta wykazuje dużą łatwość transmisji w kontaktach międzyludzkich. Do tego ciągłe przemieszczanie się do innych, odmiennych ekosystemów – środowisk, społeczności i kultur, sprzyja propagowaniu niebezpiecznych zakażeń.

Ryzyko zakażenia zwiększa się podczas:

• używania tych samych sztućców bez wcześniejszego mycia
• niemycie produktów przed spożyciem
• picie nieprzegotowanej wody
• kąpiel < 3 razy w tygodniu
• zmiana bielizny < 3 razy w tygodniu
• niecodzienne mycie zębów
  Nie stwierdzono natomiast wpływu alkoholu na częstość infekcji, mimo iż osoby zakażone H. pylori chętniej sięgają po alkohol.

U osób zakażonych istotnie częściej występuje uczucie pełności, problemy z wypróżnianiem oraz z gospodarką węglowodanową, prowadzącą do rozwoju cukrzycy.

Najwyższą zachorowalność odnotowuje się w wieku 10-12 lat, najczęściej w kontakcie matka-dziecko. W przypadku dzieci, w celu zwiększenia odsetka eradykacji czyli całkowitego zwalczenia choroby zakaźnej i zmniejszenia ryzyka działań niepożądanych, związanych z leczeniem farmakologicznym, pozytywny efekt wykazuje stosowanie szczepu bakterii probiotycznych L. casei DN-114 001. Są one dostępne w napojach jogurtowych – Actimel. Poza tym produkty zawierające bakterie probiotyczne, głównie z rodziny Lactobacillus, np. jogurty, kefiry, maślanka, zmniejszają ryzyko ponownego zakażenia H. pylori.Udowodniono także, że bakterie probiotyczne podawane razem z antybiotykami zwiększają skuteczność niwelowania zakażeń i zmniejszają częstotliwość ich nawrotów. Szczepy Lactobacillus reuteri, Lactobacillus salivarius, Bacillus subtilis, hamują wzrost oraz przyleganie H. pylori do nabłonka żołądka, a Lactobacillus johnsonii wpływa na zmniejszenie ilości tej bakterii w żołądku i zmniejsza stan zapalny tego narządu.

Do ziół wspomagających eradykację H. pylori, zawierających garbniki katechinowe należą:

• kora dębu
• liść jeżyny fałdowanej
• kłącze pięciornika
• szałwia
• dziurawiec
• owoc borówki czernicy
• liść maliny

Garbniki katechinowe, w połączeniu z odpowiednią, spersonalizowaną dietą, zmniejszają dysbiozę jelitową, szczególnie w okresach antybiotykoterapii i leczenia z udziałem inhibitorów pompy protonowej (IPP). Poprawiają szczelność śluzówki jelit. Wpływając pośrednio na funkcje immunologiczne, zmniejszają możliwość nosicielstwa.

Do naparów stanowiących źródło flawonoidów, chroniących przed ponownym zasiedleniem przewodu pokarmowego przez niszczące drobnoustroje należy również:

• kwiat bzu czarnego
• kwiatostan lipy
• ziele nawłoci
• kwiatostan kocanki
• koszyczek rumianku
• nagietek lekarski – jedno z najpopularniejszych ziół o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciw wrzodowym. Stymuluje układ immunologiczny, łagodzi objawy przewlekłego zapalenia żołądka. Zalecana herbatka z nagietka, melisy i cytryny.

Dieta z dodatkiem roślin należących do rodziny Asteraceae, również wspomaga eradykację groźnej bakterii. Do najbardziej znanych, dostępnych w Polsce, należą:

• Cykoria,
• Karczoch,
• Krwawnik,
• Mniszek,
• Mlecz,
• Ostropest,
• Płesznik,
• Podbiał,
• Sałata,
• Słonecznik.

Zalecana jest również terapia surowcami śluzowymi takimi jak:

• nasienie lnu
• nasienie kozieradki
• korzeń prawoślazu
• nasienie babki jajowatej
• kwiat malwy
• porost islandzki

Istotne jest również spożywanie małych objętościowo posiłków, w równych odstępach czasowych. 5-6 posiłków dziennie co 2-3 godziny.

Ważne jest także, aby osoby zakażone, uwzględniały w swojej diecie nienasycone kwasy tłuszczowe (NNKT), które hamują rozwój H. pylori. Dobrym źródłem NNKT są ryby oraz oleje roślinne, głównie oliwa z oliwek czy olej lniany. Ponadto zwiększona podaż chlorku sodu w diecie zwiększa ryzyko zakażenia H. pylori oraz nasila cytotoksyczne działanie wydzielanej przez bakterię toksyny wakuolizującej.

Zakażenie H. pylori prowadzi do uszkodzenia komórek błony śluzowej przewodu pokarmowego oraz uwolnienia wolnych rodników tlenowych. Te niestabilne molekuły są współodpowiedzialne za zniszczenie bariery ochronnej żołądka. Znanym antyoksydantem, zmniejszającym ilość wolnych rodników tlenowych jest witamina C – kwas askorbinowy. Dieta bogata w witaminę C nie tylko hamuje wzrost tej bakterii, ale także aktywność ureazy, enzymu wytwarzanego przez bakterię, uznanego za jeden z czynników odpowiedzialnych za jej patogenność.

Naturalnym bogatym źródłem tej witaminy są między innymi:

• dzika róża
• owoce cytrusowe
• czarna porzeczka
• natka pietruszki

Do istotnych przeciwutleniaczy należy również witamina E – tokoferole, których dobrym źródłem pokarmowym są:

• oleje roślinne, szczególnie olej słonecznikowy i lniany
• czerwona papryka
• szpinak
• pomidory

Innym czynnikiem przeciwdziałającym uszkadzającemu działaniu na błonę śluzową żołądka wolnych rodników tlenowych jest Witamina A – β-karoten. Źródłem ß-karotenu są owoce i warzywa, m.in.:

• marchew,
• jarmuż,
• szpinak,
• czerwona papryka,
• dynia
• morele
  

W dietoterapii zakażenia Helicobacter pylorii wykorzystuje się również:

Imbir – wykazuje działanie przeciwbakteryjne, jest to roślinny zamiennik leków takich jak cymetydyna, ranitydyna czy famotydyna

Czarnuszka – wykazuje działanie przeciwwrzodowe na żołądek. Olej z czarnuszki zwiększa ilość mucyny czyli substancji śluzowej w błonie śluzowej żołądka, hamuje rozwój Helicobacter pylori, oraz przynosi ulgę w przypadku symptomów refluksu żołądkowo-przełykowego

Ksylitol – redukuje wrzody żołądka, przeciwdziała rozwojowi Helicobacter pylori

Korzystny wpływ wykazuje również apiterapia dobrej jakości miodem i propolisem

Odpowiedzialne za wrzody, zapalenie żołądka i dwunastnicy czy zmiany nowotworowe bakterie nieustannie mutują, uodparniając się na leki. Jednakże podstawą walki z Helicobacter pylori jest mimo wszystko skuteczne leczenie farmakologiczne, a włączenie odpowiedniej diety i ziół zwiększa szanse na całkowite wyleczenie. Bez antybiotyków leczenie jest najczęściej niemożliwe, jednak dostępne domowe środki dają nadzieję na skrócenie terapii. Nawet po zakończonym leczeniu, warto jeszcze przez jakiś czas stosować odpowiednią dietę, bogatą w warzywa i owoce oraz z ograniczoną ilością soli kuchennej lub na stałe rozważyć zmianę nawyków żywieniowych i włączenie do menu ziół wspierających zdrowie układu pokarmowego. Do ponownego zakażenia dochodzi bardzo rzadko. Przyjmuje się, że średnio rocznie reinfekcja występuje u 1-2% pacjentów po eradykacji, dlatego też z wymienionych domowych metod dobrze jest korzystać także w ramach profilaktyki, gdyż zawsze lepiej zapobiegać niż leczyć.

Mgr Aneta Matecka, dietetyk kliniczny