Bulimia czyli żarłoczność psychiczna

FOOD-MOOD CONNECTION
w aspekcie żarłoczności psychicznej

Bulimia czyli inaczej żarłoczność psychiczna, dotyka zazwyczaj osoby młode, głównie kobiety w wieku 15 – 30 lat. Choroba ta występuje częściej wśród rasy białej. Charakteryzuje się:

• niepohamowanym głodem, spożywaniem w danym okresie (np. w ciągu dwóch godzin) takiej ilości jedzenia, która byłaby dla zdrowej osoby niemożliwa do spożycia w tym samym czasie

• poczuciem braku kontroli nad jedzeniem w czasie takiego epizodu (np. poczucie, że nie można przestać jeść lub zapanować nad ilością spożywanego jedzenia)

• napadami obżarstwa, występującymi jako reakcja na stres emocjonalny, uczucie zagrożenia, lęk, zawody miłosne, utratę bliskiej osoby, rozwód, sytuacje konfliktowe w pracy, niską samoocenę czy wewnętrzną pustkę

• nawracającymi, patologicznymi zachowaniami kompensacyjnymi, podejmowanymi w celu uniknięcia przyrostu masy ciała: prowokowanie wymiotów, zażywanie środków przeczyszczających i moczopędnych oraz innych środków farmakologicznych w celu poprawy samopoczucia i „zamaskowania” wyrzutów sumienia, stosowanie lewatyw, głodówek oraz bardzo intensywnych ćwiczeń fizycznych. Epizody objadania i czynności kompensacyjne występują minimum jeden raz w tygodniu przez okres przynajmniej trzech miesięcy

Częste wymioty powodują zmęczenie, próchnicę zębów, uporczywy ból gardła, bóle brzucha, wzdęcia, zaburzenia trawienia oraz różne zaburzenia metaboliczne. Młode kobiety mogą również skarżyć się na brak miesiączki oraz obniżone libido. Samoocena osoby chorej pozostaje pod nadmiernym wpływem kształtu i masy ciała, jednakże sama masa ciała oscyluje w granicach normy.

Mimo licznych badań etiologia powstawania zaburzeń odżywiania pozostaje niejasna, wskazuje się na takie czynniki jak: uwarunkowania genetyczne, zaburzenia regulacji głodu i sytości, zaburzenia neuroprzekaźnictwa, zaburzenia hormonalne, immunologiczne, czynniki osobowościowe (w tym nadmierny perfekcjonizm), czynniki rodzinne (w tym przemoc, wykorzystywanie seksualne, problemy rodzinne).

Doświadczenia wskazują, że istnieje mechanizm food-mood connection, inaczej połączenie, wzajemna interakcja żywności i mózgu.

Stan umysłu ma wpływ na wybór jedzenia, jak również rodzaj spożywanej żywności wpływa na stan naszego umysłu. Istnieją połączenia zdrowego jedzenia z pozytywnymi emocjami i niezdrowego z negatywnymi. Ze zdrową żywnością powiązane są takie stany afektywne jak: przyjaźń, wyższa samoocena, szczęście, a z niezdrową − lęk, nuda i niepokój. Pokarmy kojarzone jako smaczne zmniejszają odczuwany stres i redukują negatywny nastrój.

Mechanizm food-mood connection związany jest z działaniem neuroprzekaźników takich jak: serotonina, dopamina, adrenalina i noradrenalina a także kwas gamma-aminomasłowy (GABA). W syntezie klasycznych neuroprzekaźników w mózgu znaczącą rolę odgrywa spożycie: płynów, białka będącego źródłem aminokwasów (tyrozyny, fenyloalaniny, tryptofanu, kwasu glutaminowego), węglowodanów i ich wartości indeksu glikemicznego, tłuszczów (kwasów tłuszczowych, fosfolipidów, cholesterolu), witamin (B1, B3, B4, B6 B9, B12, C, E), składników mineralnych (Na, K, Cl, Ca, Mg, P, Fe, Cu, Mn, Zn, J, Se, Cr, B) oraz związków biologicznie aktywnych, wzmagających potencjał antyoksydacyjny ustroju i chroniących komórki nerwowe przed stresem oksydacyjnym.

Płyny

Woda znajdująca się w organizmie człowieka stanowi podstawowy składnik wszystkich płynów ustrojowych i tkanek, w tym płynu mózgowo-rdzeniowego i dlatego warunkuje metabolizm komórek ośrodkowego układu nerwowego.
>> Bardzo dobrym i bezpiecznym źródłem wody w diecie są naturalne wody mineralne i wody źródlane. Gaszące uczucie pragnienia i uzupełniające organizm w składniki mineralne niezbędne do zachowania prawidłowej gospodarki wodno-elektrolitowej, kwasowo-zasadowej oraz termoregulacji.
>> Płyny mogą stanowić również mleczne napoje fermentowane, napoje izotoniczne, herbaty ziołowe i owocowe, niesłodzone naturalne soki owocowe i kompoty. Należy jednak pamiętać, że płyny hipertoniczne (soki owocowe, napoje mleczne) są wolno wchłaniane z przewodu pokarmowego, natomiast płyny hipotoniczne (herbata czarna, wody stołowe) przyczyniają się do odwodnienia organizmu poprzez przedwczesne gaszenie pragnienia i zwiększoną diurezę, powodując utratę elektrolitów.
>> Ze względu na niską kaloryczność, smakowitość, orzeźwiające działanie, jak i znaczną zawartość błonnika, antyoksydantów (karotenoidów, witaminy C) oraz składników mineralnych (Na, K), szczególnie cenne są soki warzywne.

Układ mózg-jelito

Organizm ludzki działa jak naczynie połączone, a wszystkie funkcje ciała ludzkiego są powiązane w skomplikowaną sieć interakcji między jelitem, układem nerwowym, hormonami i emocjami. W jelicie bakterie wytwarzają związki neuroaktywne, w tym 90% serotoniny – hormonu szczęścia, który reguluje nasze emocje. Patogenny skład mikrobioty jelitowej zaburza prawidłowe funkcjonowanie zarówno centralnego, jak i ośrodkowego układu nerwowego.

Zaburzenia w funkcjonowaniu jelit wywołują przewlekły stan zapalny i mają wpływ na pojawienie się nastrojów depresyjnych. Zatem w bardzo realnym sensie uspokojenie jelit i wyregulowanie mikrobiomu jelitowego uspokaja umysł. Należy zadbać o florę bakteryjną jelit poprzez spożywanie naturalnym probiotyków pochodzących z produktów fermentowanych i kiszonych, a także frakcji nierozpuszczalnej błonnika pokarmowego działającego jak prebiotyk, w celu pobudzania rozwoju prawidłowej flory jelit.

Serotonina

Najważniejszym neuroprzekaźnikiem w dojrzałym mózgu jest serotonina. Jest ona zaangażowana w procesy kontroli pamięci, snu, bólu oraz regulacji zachowań impulsywnych, apetytu, potrzeb seksualnych i agresji. Ponadto serotonina zmniejsza napięcie nerwowe i podatność na stres, działa uspakajająco i relaksująco. Jej stężenie w mózgu jest regulowane obecnością w osoczu pochodzącego z diety tryptofanu.

 >> Dobrym źródłem tryptofanu są: soja – nasiona suche, nasiona lnu i sezamu, pestki dyni łuskane, nasiona słonecznika łuskane, migdały, orzechy arachidowe, pistacjowe, włoskie, laskowe, kakao, płatki owsiane, jęczmienne, makaron z semoliny, mięso z kurczaka, wątróbka kurczaka, polędwica sopocka, szynka wiejska, mięso z indyka, wieprzowina schab bez kości, łopatka, polędwica wołowa, cielęcina, gęś, jaja kurze, łosoś pieczony, gotowany na parze, tuńczyk, pstrąg tęczowy pieczony, pstrąg strumieniowy, makrela wędzona, halibut, dorsz, mintaj, morszczuk, flądra, ser twarogowy, serek twarogowy ziarnisty.

Dopamina

Aminy biogenne wpływają na zwiększenie wydolności psychofizycznej, poprawę pamięci, zdolności koncentracji, skrócenie czasu reakcji, poprawę refleksu i łagodzenie stanów depresyjnych, co może istotnie poprawiać samopoczucie. Dlatego innymi niezbędnymi aminokwasami w diecie są fenyloalanina i tyrozyna, z których przy udziale magnezu, cynku, żelaza, miedzi, witamin B6, B12 i C syntetyzowane są dopamina i powstające z niej w dalszym szklaku przemian – noradrenalina i adrenalina.

>> Dobrym źródłem fenyloalaniny jest: soja, soczewica, orzechy arachidowe, pistacjowe, nasiona lnu, sezamu, fasola biała, groch, wątroba wieprzowa, tuńczyk w oleju, ser camembert, ementaler pełnotłusty, ser brie, ser cheddar pełnotłusty, ser gouda tłusty, ser parmezan.

>> Dobrym źródłem tyrozyny są: soja, orzechy arachidowe, śledzie w sosie pomidorowym, ser twarogowy chudy, kabanosy wołowe, wieprzowe, ser brie, camembert pełnotłusty, ser edamski, cheddar, gouda pełnotłusty, ser ementaler, ser parmezan.

>> Z kolei rośliny strączkowe, szpinak i ryż sprzyjają oddziaływaniu GABA, dzięki czemu łatwiej jest rozluźnić się i zrelaksować.

W kontekście mechanizmu food-mood connection istotna jest także kwestia spożywania kwasów tłuszczowych omega-3.

Zalecany stosunek kwasów tłuszczowych n-3 do n-6 wynosi 1:4. Źródłem kwasów tłuszczowych powinna być oliwa z oliwek, orzechy włoskie, siemię lniane i soja, oraz tłuste ryby morskie.

Ważna jest również regularności spożywania posiłków. Częste, ale niewielkie porcje posiłków przyjmowane co 3-4 h, żeby nie dopuścić do hipoglikemii prowokującej napady głodu. Jednym z najważniejszych posiłków w ciągu dnia jest śniadanie, które dostarcza odpowiednie paliwo na cały dzień.

Warto zrezygnować

>> Zaleca się rezygnację ze słodyczy. W chwilach obniżonego nastroju chętnie spożywane są węglowodany proste (zazwyczaj są to słodycze), które zwiększają wydzielanie endorfin i przez to działają uspokajająco, a także stymulują wydzielanie serotoniny, która przyczynia się do poprawy nastroju. Spożycie tego typu posiłku przynosi ulgę na krótko (średnio 3 minuty), po czym organizm domaga się nowej dawki węglowodanów (słodyczy). Z dietą należy dostarczać głównie węglowodany złożone, o niskim indeksie glikemicznym (GI <50) i o niskim, całodobowym ładunku glikemicznym (GL <80). Powinny to być węglowodany obecne m.in. w ziarnach zbóż, pełnoziarnistym pieczywie, kaszach, płatkach zbożowych, ryżu brązowym, makaronach pełnoziarnistych, ziemniakach i nasionach strączkowych, gdyż głównym substratem dla komórek nerwowych jest glukoza. Dzięki węglowodanom złożonym glukoza jest wydzielana pulsacyjnie, nie ma gwałtownego wzrostu i spadku poziomu glukozy i insuliny we krwi, jak to odbywa się w przypadku spożywania węglowodanów prostych (słodyczy).

>> Zaleca się również rezygnację z alkoholu, napojów energetyzujących i kofeiny (powyżej 2 filiżanek kawy dziennie), gdyż produkty te nasilają uczucie głodu.

Aktywność fizyczna

Na stan naszego samopoczucia fizycznego i psychicznego wpływa również aktywność fizyczna. Dobrym przykładem jest joga, zalecana w łagodzeniu stanów napięciowych i depresji towarzyszącej zaburzeniom odżywiania.

Urozmaicenie oraz zbilansowanie diety we wszystkie grupy produktów spożywczych, zapewnia w ustroju podaż niezbędnych składników odżywczych i regulatorowych warunkujących prawidłowe funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego. Jednak ważne jest kompleksowe podejście do problemu, oprócz dietoterapii istotna jest psychoterapia a w najtrudniejszych przypadkach również farmakoterapia. Walka z zaburzeniami odżywiania może trwać nawet dwa lata, dlatego bardzo ważne jest dla osoby chorej wsparcie ze strony rodziny.

mgr Aneta Matecka, dietetyk kliniczny