Mikrobiota jelitowa a otyłość

Mikrobiota jelitowa – „nowy organ w obrębie ludzkiego organizmu” – w aspekcie otyłości

Na to, że jesteśmy otyli pracujemy wiele lat. Nadmierna podaż energii w stosunku do zapotrzebowania już w okresie dzieciństwa sprzyja rozwojowi nadmiernej ilości adipocytów, czyli komórek tłuszczowych. Można je porównać do tykającej bomby, która tylko czeka na okazję, żeby wybuchnąć. Dzięki temu jako osoby dorosłe jesteśmy bogaci w komórki tłuszczowe i mamy większe predyspozycje do otyłości i jej powikłań. Idąc dalej zbyt energetyczne posiłki, brak ruchu, zaburzona mikrobiota jelitowa i….bomba wybucha…! Jesteśmy w czołówce państw z wysokim odsetkiem osób z nadmierną masą ciała! Otyłość stała się chorobą naszej cywilizacji. Najbardziej niepokoi fakt, że odsetek ten stale rośnie i dotyka coraz większe grono dzieci i młodzieży.

Wiemy już, że na rozwój otyłości wpływają czynniki genetyczne i środowiskowe w tym styl życia i nawyki żywieniowe.

Obecnie coraz większą uwagę poświęca się roli mikrobioty jelitowej w patomechanizmie rozwoju otyłości i jej powikłań, do których należą: stany zapalne, insulinooporność, cukrzyca typu 2, stłuszczeniowe zapalenie wątroby, nadciśnienie tętnicze, choroby układu sercowo-naczyniowego i nowotwory.

Badania nad genem 16S rRNA wykonane w ciągu ostatnich 10 lat stały się punktem zwrotnym w poznaniu różnorodności bakteryjnej mikroflory jelitowej człowieka. Mikrobiota jelitowa kształtuje się do około 2r.ż, a w pełni ustalony ekosystem jelitowy podobny do ekosystemu osoby dorosłej datuje się na okres 7r.ż. Występują pewne zmiany w składzie mikrobioty jelitowej w zależności od wieku, jednakże największą różnorodnością cechuje się mikrobom osób dorosłych, w który wchodzą bakterie należące do 5 grup: Firmicutes (64%), Bacteroidetes (23%), Proteobacteria (8%), Actinobacteria (3%), Verrucomicrobia (1%). Poszczególne typy i rodzaje bakterii jelitowych u dorosłych zostały zawarte w tabeli 1.

Firmicutes	Bacteroidetes	Actinobacteria	Proteobacteria	Verrucomicrobia
Ruminococcus	Bacteroides	Collinsella	Enterobacteriaceae
Clostridium	Prevotella	Bifidobacterium	Escherichia
Lactobacillus	Xylanibacter
Eubacterium
Faecalibacterium
Roseburia

Tabela 1. Różnorodność bakteryjna mikroflory jelitowej osoby dorosłej

Istnieją przypuszczenia, że skład mikroflory jelitowej osób otyłych może ułatwić pozyskanie dodatkowych kalorii z trawionego pożywienia. Aktywność metaboliczna bakterii jelitowych powoduje łatwiejsze pozyskanie energii z pożywienia, magazynowanie jej w zapasach tkanki tłuszczowej, zapewniając pożywienie potrzebne do funkcjonowania, rozmnażania i wzrostu bakterii bytujących w jelicie. Bakterie jelitowe rozkładając błonnik do krótkołańcuchowych kwasów tłuszczowych dostarczają 80-200 kcal dodatkowo na dobę. Wartość kaloryczna ludzkiego stolca jest proporcjonalna do ilości Bacteroidetes a odwrotnie proporcjonalna do obecności Firmicutes w badanym kale. Wzrost liczby Firmicutes i odpowiedni spadek Bacteroidetes odpowiadają zwiększonemu o 150 kcal poborowi energii z pożywienia.

Badania wskazują, że diety wysokotłuszczowe powodują znaczące różnice ilościowe w składzie mikrobioty jelitowej w bardzo krótkim czasie (już po upływie jednego dnia). Obserwowano spadek liczebności bakterii należących do typu Bacteroidetes przy znaczącym wzroście Firmicutes i Proteobacteria. Dieta bogata w tłuszcze indukuje rozwój otyłości oraz jest prowokuje do insulinooporności i cukrzycy.

U osób będących na diecie wegetariańskiej, zaobserwowano podobną zależność – wykazano spadek liczebności i zmiany różnorodności bakterii z rodzaju Clostridium i wzrost liczebności Bacteroidetes. U otyłych, chorych na cukrzycę typu 2 zaobserwowano zmniejszoną liczebność Faecalibacterium prausnitzii, bakterii prawidłowo występującej w mikroflorze jelit, należących do typu Firmicutes. Chorzy zostali poddani operacyjnemu leczeniu otyłości. Po wykonaniu zabiegu u tych chorych liczba Faecalibacterium prausnitzii wzrosła, obniżyło się również stężenie glukozy we krwi, insuliny i glikowanej hemoglobiny. Zmniejszyła się także oporność na insulinę oraz obniżyły się markery stanu zapalnego – białko CRP i IL-6.

U osób będących na diecie niskokalorycznej redukcyjnej, wraz z utratą masy ciała wzrosła w jelitach liczba bakterii z typu Bacteroidetes. W diecie redukcyjnej ważna jest aby dieta była odpowiednio zbilansowana pod względem ilościowym ale również jakościowym. Należy zadbać o odpowiedni poziom wchłaniania i przyswajania składników odżywczych. Mikrobiom spełnia rolę w fermentacji błonnika, wytwarzaniu witamin z grupy B i K oraz biotyny, wpływa na metabolizm tłuszczów w wątrobie, oddziałuje na metabolizm cholesterolu i kwasów tłuszczowych, wchłanianie elektrolitów i soli mineralnych, takich jak sód, potas, wapń czy magnez. Istotne jest więc spożywanie zbilansowanej, pełnowartościowej diety, dostarczającej podstawowych składników odżywczych.

Jednym z najistotniejszych czynników wpływających na skład mikroflory jelitowej jest dieta.

W przypadku otyłości, nie jest pewne czy zmiany w jej składzie są przyczyną czy też skutkiem otyłości. W przewodzie pokarmowym powinna panować homeostaza, w której dominują bakterie beztlenowe takie jak: Bifidobacterium, Clostridium, Lactobacillus, Bacteroides czy Eubacterium. Żyją w symbiozie z gospodarzem i zapobiegają kolonizacji jelita przez potencjalnie chorobotwórczą florę bakteryjną.

U osób otyłych częstym zjawiskiem jest zaburzenie harmonii w jelitach, co w konsekwencji prowadzi do powstania dysbiozy jelitowej wpływającej na nieszczelność jelit. Dysbioza przyczynia się do dysfunkcji układu odpornościowego, hormonalnego czy nieprawidłowego metabolizmu lipidów, co odgrywa znaczącą rolę w powstawaniu otyłości. Należy zatem zwrócić szczególną uwagę na odbudowę mikroflory jelitowej za pomocą probiotyków i odpowiednią podaż prebiotyków np. inuliny w diecie. Aby odnotować spodziewaną poprawę preparaty probiotyczne należy stosować w sposób celowany. Aby odbudować barierę jelitową szczególną uwagę należy zwrócić na probiotyki wieloszczepowe, czyli tzw. poliprobiotyki, których celem jest eliminacja dysbiozy jelitowej, a w następstwie regeneracja nabłonka i poprawa funkcjonowania bariery jelitowej.

Do probiotyków, których działanie zostało potwierdzone w badaniach naukowych należą:

• SanProbi Barrier
• SanProbi Super Formuła
• Epic Pro 25
• Probiotic N1 LabOne
• Bactoflor
• VSL#3 – Vivomixx
• Lactibiane tolerancja.

Nie można zapomnieć, że zaburzona mikrobiota jelitowa czy jej odmienność w stosunku do innych osobników to tylko jeden z możliwych wielu czynników determinujących otyłość. U osób niestosujących racjonalnej, zrównoważonej diety i niepraktykujących aktywnego trybu życia odbudowa mikroflory bakteryjnej jelit w oczekiwaniu na ubytek masy ciała nie przyniesie najprawdopodobniej oczekiwanych efektów. Jedynie całościowe holistyczne podejście do problemu nadwagi i otyłości może przynieść oczekiwany efekt i sukces. Z uwagi na powszechną dostępność i stosunkowo niewysokie koszty terapii i brak działań niepożądanych, stosowanie probiotyków i prebiotyków powinno stanowić integralny element prowadzenia pacjentów z nadwagą i otyłością.

Mgr Aneta Matecka, dietetyk kliniczny